یك سال مهلت تا رسیدن به نقطه صفر
| یك سال مهلت تا رسیدن به نقطه صفر | |
| | | | | | | | | مراسم روز جهانی ازن كه هر سال در تاریخ ۱۶ سپتامبر برابر با ۲۶ شهریور برگزار میشود، امسال به دلیل همزمانی با ماه مبارك رمضان كمی زودتر برگزار شد ، برگزاری مراسم روز جهانی ازن و گرامیداشت بیست و یكمین سالگرد اجرایی شدن پروتكل مونترال بهانهای بود تا نمایندگان اجرایی سازمانهای بینالمللی و نهادهای مسوول در كشور به مرور اقدامات انجام شده در این خصوص بپردازند. | | |
|
| |
| |
| | | | مراسم روز جهانی ازن كه هر سال در تاریخ ۱۶ سپتامبر برابر با ۲۶ شهریور برگزار میشود، امسال به دلیل همزمانی با ماه مبارك رمضان كمی زودتر برگزار شد ، برگزاری مراسم روز جهانی ازن و گرامیداشت بیست و یكمین سالگرد اجرایی شدن پروتكل مونترال بهانهای بود تا نمایندگان اجرایی سازمانهای بینالمللی و نهادهای مسوول در كشور به مرور اقدامات انجام شده در این خصوص بپردازند.
بر اساس تعهدات پروتكل مونترال، دولت جمهوری اسلامی ایران تنها یك سال تا به صفر رساندن مصرف باقیمانده مواد مخرب لایه ازن در كشور مهلت دارد ، در حالی كه مسوولان اجرای این طرح در كشور از موفقیت ۹۰ درصدی خود در عمل به تعهدات پروتكل مونترال خبر میدهند.
سال ۱۹۸۵ تعداد ۲۸ كشور توسعه یافته در شهر وین اتریش گرد هم آمدند و با استناد به یافتههای دانشمندان و با تكیه بر مستندات بیانیه كنفرانس سران كشورها در سال ۱۹۹۲ در زمینه توسعه پایدار انسانی و مفاد دستور كار ۲۱، كنوانسیون وین را برای حفاظت از لایه ازن منعقد كردند.
این كنوانسیون چارچوب سیاستهای كلی كشورها به منظور همكاری در زمینه تبادل اطلاعات و دانش فنی، انجام مشاهدات پیوسته برای سنجش مقادیر اشعه ماوراء بنفش خورشیدی و اثرات آن و همچنین همكاری در تهیه و تنظیم برنامهها، روشها و ضوابط قانونی مشخص برای شناسایی و كنترل مواد مخرب لایه ازن را مشخص كرد.
سپتامبر ۱۹۸۷ میلادی ۴۶ كشور توسعه یافته مجدداً در مونترال كانادا گرد هم آمدند و ضمن تبیین تعهدات جامعه جهانی برای حل بحران بهوجود آمده برای حیات كره زمین یعنی كاهش لایه ازن و آثار ناشی از آن فهرستی از مواد مخرب لایه ازن را تهیه و برنامه زمانبندی مشخصی را برای حذف تدریجی آنها از سوی ۲ گروه از كشورهای در حال توسعه و توسعه یافته تنظیم كردند.
این پروتكل ۲سال بعد یعنی در سال ۱۹۸۹ لازمالجرا شد كه پروتكل مونترال دارای ۴ اصلاحیه لندن (۱۹۹۰)، كپنهاگ (۱۹۹۲)، مونترال (۱۹۹۷) و پكن (۱۹۹۹) است.
بررسیها نشان میدهد دولت جمهوری اسلامی ایران با همكاری آژانسهای اجرایی و كمكهای فنی و مالی صندوق چندجانبه پروتكل مونترال به اهداف از پیش تعیین شده در جدول زمانبندی این پروتكل برای حذف مصرف مواد مخرب لایه ازن در واحدهای تولیدی، مونتاژ و تعمیرگاهی تلاش میكند.
بر این اساس مسوولان اعلام كردهاند به دلیل تلاشهای ارزندهای كه از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است، ایران در زمره فعالترین كشورهای عضو پروتكل مونترال برای حذف مواد مخرب لایه ازن بهشمار میآید.
معاون انسانی سازمان حفاظت محیطزیست دراین باره میگوید: اجرای تعهدات دولت جمهوری اسلامی ایران در قبال مصوبات پروتكل مونترال مرهون تلاشهای نهادهای ملی اعم از سازمانها و وزارتخانهها و بخشهای خصوصی نظیر اتحادیههای مربوط و كمكهای فنی و مالی صندوق چندجانبه پروتكل مونترال و آژانسهای اجرایی وابسته به سازمان ملل متحد مانند برنامه محیطزیست سازمان ملل و برنامه عمران سازمان ملل و همچنین آژانسهای اجرایی چون سازمان همكاریهای فنی آلمان بوده است.
دكتر حسن اصیلیان با تشریح وضعیت ایران، ادامه داد: اكنون كه تا پایان تعهدات دولت جمهوری اسلامی ایران برای حذف مواد مخرب لایه ازن طبق جدول زمانبندی پروتكل مونترال تنها یك سال و چند ماه باقی مانده است تاكنون حدود ۶۵۰ واحد شامل یخچالسازی، فومسازی، خودروسازی، واگنسازی، كمپرسورسازی و تعمیرگاهی به فناوریهای سازگار با لایه ازن مجهز شدهاند و تا پایان امسال حدود ۶۰۰ واحد تعمیرگاهی نیز به این آمار افزوده میشود.
وی افزود: با توجه به فعالیتهای انجام شده و طرحهای اتمام یافته در بخشهای مختلف مصرفكننده مواد مخرب لایه ازن، تقویت واجرای قوانین و مقررات مرتبط با حفاظت لایه ازن، پایش و نظارت بر حسن اجرای فعالیتهای مربوط به حذف مواد مخرب لایه ازن و استفاده بهینه از تجهیزات سازگار با لایه ازن از سوی واحدهای صنعتی دریافتكننده این تجهیزات و در نهایت تقویت برنامهها و كارگاههای آموزشی و اطلاعرسانی به تمام واحدها و نهادها اهمیت بسزایی دارد.
در این راستا و به منظور تقویت اجرای قوانین و مقررات تحت پروتكل مونترال و كنترل و ممانعت از تجارت غیرقانونی مواد مخرب لایه ازن دفتر حفاظت لایه ازن به برگزاری نشستهای آموزشی با گمرك ایران اقدام كرده تا با اطلاعرسانی مسوولان در اینباره اقدامات گستردهای انجام شود.
وی ادامه داد: همچنین از آنجا كه دفتر حفاظت لایه ازن دارای یك شبكه از نمایندگان ازن سراسر كشور است به منظور تقویت و توانمندسازی این افراد دورههای آموزشی متعددی برگزار میشود، تا این گروه از كارشناسان در انجام برنامههای پایش اقدامات لازم را انجام دهند.
● برنامه ملی حذف فریونها
دفتر برنامه ملی حذف فریونها NPP هماكنون با كمك سازمان همكاریهای بینالمللی آلمان (GTZ) در كشور در حال فعالیت است. برنامه پروكلیمای سازمان همكاریهای فنی و بینالمللی آلمان تحت ماموریت محول شده از طریق وزارت فدرال همكاریهای اقتصادی و توسعهای آلمان (BMZ) به منظور تسهیل همكاریهای دو جانبه كشور آلمان به صندوق همكاریهای چند جانبه پروتكل مونترال شكل گرفته است.
یورگن یوزینگر، نماینده سازمان همكاریهای بینالمللی آلمان دراینباره میگوید: هدف مشاركت این سازمان در این پروتكل بهبود مستمر و پایدار شرایط زندگی مردم در كشورهای در حال توسعه است. تمركز اصلی این سازمان دراین برنامه ظرفیتسازی و ارائه همكاریهای فنی مورد نیاز بوده است.
وی افزود: اساسا انتخاب كشورهای همكار به گونهای انجام گرفته است كه جایگزینهای پایدار برای مواد مخرب لایه ازن در مناطق مختلف جهان ارائه شود.
وی ادامه داد: همكاریهای دوجانبه باعث ارتقا و توسعه تبادل تجربیات بخشهای خصوصی و رسمی در تمامی سطوح به منظور تبدیل صنایع مخرب لایه ازن به صنایع غیرمخرب، ارائه مشاورههای لازم به موسسات دولتی برای ایجاد قوانین و مقررات محلی و سیاستگذاریهای لازم به منظور جایگزینی فناوریهای مخرب لایه ازن با جایگزینهای موردپسند از نطقه نظر اقتصادی و دوستدار محیطزیست میشود.
نماینده سازمان همكاریهای بینالمللی آلمان دراینباره گفت: پروكلیما از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران به عنوان آژانس اجرایی راهبر برای تدارك و اجرای طرح ملی حذف مواد مخرب لایه ازن CFC (مصوب سال ۲۰۰۳ میلادی ) انتخاب شد.
این مقام مسوول گفت: در راستای این طرح دولت جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است مصرف تمام مواد مخرب لایه ازن در كشور و تمامی بخشهای صنعتی و كارگاهی را حداكثر تا تاریخ اول ژانویه سال ۲۰۱۰ میلادی حذف كند، در مجموع و برای اجرای این طرح ملی، ۱۱ میلیون دلار از طریق صندوق همكاریهای چند جانبهMLF برای كاهش مصرفCFC ها و در نهایت حذف نهایی این مواد دربازه زمانی ۲۰۰۴ میلادی تا ۲۰۱۰ میلادی تخصیص داده شده است.
یوزینگر با اشاره به اقدامات انجام شده در اینباره ادامه داد: تاكنون برنامه ملی حذف فریونها بیش از ۹۰درصد مصارف باقیمانده CFC در كشور ایران را حذف كرده است. همچنین این برنامه به زیرساختسازی رسمی برای پیگیری و پایش مصرف مواد مخرب لایه ازن و نیز تامین آموزشها و حمایتهای لازم به تولیدكنندگان و مصرفكنندگان محصولات حاوی مواد مخرب لایه ازن كمك شایانی كرده و در نهایت راه رسیدن به هدف حذفCFC ها تا سال ۲۰۱۰ را هموار كرده است و در این راه امكانات زیادی را به منظور ارتقای سطح كمی و كیفی محصولات در اختیار شركتها گذاشته است.
وی تاكید كرد: این برنامه نه تنها به حفاظت لایه ازن كمك كرده بلكه به كاهش انتشار آلایندهها به هوا به میزان ۲۱ تن دی اكسید كربن كه حدودا معادل انتشار سالانه این گاز در اثر تردد خودروها در شهر بزرگی همچون تهران است، كمك شایانی كرده است.
● نقش لایه ازن در حفاظت از كره زمین
ازن گازی است كه هر مولكول آن از ۳ اتم اكسیژن (۳ (Oتشكیل شده است. در نواحی گرمسیری اتمسفر در اثر واكنشهای شیمیایی حاصل از تابش نور خورشید، ذخیره لایه ازن تجدید و سپس در اثر جاری شدن هوای اطراف كره زمین قسمتی از آن به سمت قطبین زمین منتقل میشود. ازن یك اكسیدكننده قوی است و با بسیاری از مواد مختلف در اتمسفر تركیب میشود. بیشترین مقدار ازن در اتمسفر زمین در لایه بین ۱۵ تا ۵۰ كیلومتری بالای سطح زمین و در لایه استراتوسفر وجود دارد ولی اگر در لایههای پایین اتمسفر در تروپوسفر و در ارتفاع تنفسی ما قرار گیرد، به عنوان یك آلاینده محسوب میشود. اما ازن در استراتوسفر به صورت یك سپر مانع از رسیدن اشعه خطرناك ماوراءبنفش (UV) به سطح زمین میشود و به همین دلیل این لایه برای ادامه حیات روی كره زمین ضروری است.
تابشهای ماوراءبنفش شامل امواج بین ۱/۰ تا ۴/۰ میكرون بوده كه خود به سه نوع UV-A، UV-B و UV-C تقسیم میشود. UV-C كوتاهترین طول موج را دارد و از همه پرانرژیتر است.
این تابشها آنقدر انرژی دارند كه قادرند اكسیژن دو اتمی را به دو اتم اكسیژن بشكنند و سپس آن را با مولكول ۲ Oتركیب و ازن را به وجود آورند. ازن با جذب تابشهای ماوراء بنفش دوباره به اكسیژن دو اتمی و یك اتمی میشكند و حرارت آزاد میشود. بین تولید و انهدام ازن در شرایط معمول غالب اتمسفر، یك توازن پویا برقرار است.
اولین كاهش شدید ضخامت لایه ازن در سال ۱۹۸۱ در قطب جنوب مشاهده شد. در فصل بهار در قطب جنوب بیش از ۶۰ درصد كاهش ضخامت ازن در لایه استراتوسفر به ثبت رسید كه پژوهشگران این پدیده را حفره ازن نامگذاری كردند. حفره ازن وسعتی برابر با مساحت ایالات متحده آمریكا را دربر میگرفت. كاهش ضخامت لایه ازن طی سال ۱۹۸۹ در قطب شمال نیز مشاهده شد، ولی به دلیل شرایط آب و هوایی متفاوت و دمای بالاتر نسبت به قطب جنوب ضخامت این لایه كمتر است. در شرایط طبیعی بالاترین تراكم ازن در نواحی قطب و پایینترین میزان آن در نزدیكی استوا دیده میشود. البته بیشترین تولید ازن در نزدیكی استواست، اما ازن استراتوسفری همراه با الگوی چرخشی هوای جهان به سمت قطبین حركت میكند.
با گسترش استفاده از مواد مخرب لایه ازن در صنعت بتدریج اثرات نامطلوب این مواد روی این لایه مشاهده شد و به دنبال آن كنوانسیون وین در سال ۱۹۸۵ برای حفاظت از لایه ازن توسط سازمان ملل متحد و دیگر كشورهای جهان تدوین گشت تا از این لایه حفاظت شود.
● اثرات تخریب لایه ازن بر محیط زیست
در اثر كاهش ضخامت لایه ازن میزان تابش اشعه ماوراء بنفش به سطح زمین افزایش یافته است و موجب تاثیرات نامطلوب زیستمحیطی و اثرات مخربی بر سلامت افراد میشود.
۱- اثر بر سلامت انسان
دریافت این اشعه توسط بدن موجب تضعیف سیستم ایمنی و بروز انواع سرطانهای پوستی میشود. همچنین بروز بیماریهایی نظیر آب مروارید و كوری چشم با كاهش ضخامت لایه ازن افزایش پیدا میكند.
۲- اثر بر اكوسیستمهای آبی
در دریاها و اقیانوسها مهمترین تاثیر تابش اشعه ماوراءبنفش از بین رفتن فیتوپلانكتونهاست كه اولین حلقه زنجیره غذایی در این مناطق هستند. همچنین برخی تغییرات ژنتیكی در كرم و لاروهای موجودات دریایی از دیگر اثرات تابش این اشعه است. با توجه به اینكه بیش از ۳۰ درصد پروتئین مورد نیاز انسان از دریاها و اقیانوسها تامین میشود، با كاهش ضخامت لایه ازن و از بین رفتن فیتوپلانكتونها و به دنبال آن زئوپلانكتونها، زاد و ولد ماهیها كاهش مییابد و در نتیجه دسترسی انسان به انواع ماهیها كم میشود.
۳- اثر بر اكوسیستم خشكی
در این زمینه میتوان به كاهش بازده محصولات كشاورزی مانند برنج، گندم، سویا، سیبزمینی و غیره اشاره كرد. بررسیها نشان میدهد ۲۵ درصد كاهش لایه ازن یعنی ۲۵درصد كاهش بازده مزارع سویا، علاوه بر این كاهش ضخامت لایه ازن میتواند واكنشهای شیمیایی در تروپوسفر را تشدید كند و موجب افزایش تولید ازن در سطح زمین شود و بروز آلودگیهای شدید هوا را به همراه داشته باشد.
● نگاهی بر وضعیت مصرف فریونها
فریونها یا موادی كه از آنها تحت عنوان كلروفلوروكربنها (CFC) یاد میشود، جزو گروه بزرگی از تركیبات شیمیایی هستند كه در آنها یك مولكول متان یا اتان به دو یا چند اتم كلر و فلور اتصال دارند.
فریونها در لایه تروپوسفر جو كره زمین بسیار پایدارند و براحتی شكسته نمیشوند. با حركت به سمت لایههای فوقانی جو در لایه استراتوسفر تحت تاثیر اشعه ماوراء بنفش خورشیدی شكسته شده و بدین ترتیب اتمهای آزاد كلر در جو رها میشوند.
این اتمها كه در حالت بسیار فعالی از لحاظ شیمیایی قرار دارند، با جذب یكی از ۳ اتم اكسیژن مولكول ازن موجب شكسته شدن ازن شده و تكرار این پدیده در حجم زیاد در نهایت به تخریب و كاهش ضخامت لایه ازن منجر میشود.
فریونها بسته به تعداد و نوع چیدمان اتمهای كلر و فلور در آنها به اشكال مختلفی وجود دارند كه از جمله متداولترین آنها فریونهای ۱۲، ۱۱، ۱۱۳، ۱۱۴ و ۱۱۵ هستند. این فریونها بهعنوان تركیبات سرد كننده در یخچالها و سیستمهای سرمایشی یا بهعنوان عامل پفدهنده در فرآیند تولید اسفنج بهكار برده میشوند. فریونها همچنین در تولید افشانههای تنفسی به عنوان عامل افشاننده و در برخی از صنایع به عنوان حلال برای پاك كردن سطوح و قطعات، مورد استفاده گسترده قرار میگیرند.
هر كدام از این فریونها دارای درجه مشخصی از قدرت تخریبكنندگی لایه ازن یا (ODP) هستند. بهعنوان مثال فریونهای یاد شده به ترتیب دارای قدرت تخریبكنندگی معادل ۱، ۱، ۸/۰، ۱ و ۶/۰ هستند.
فریونها كه اولین بار در اوایل دهه ۱۹۳۰ میلادی به طور گسترده به بخش صنعت كشورهای توسعهیافته معرفی و مورد استفاده قرار گرفتند، هنوز هم برای تولید سیستمهای سرمایشی، اسفنج و داروهای تنفسی بیشتر در كشورهای در حال توسعه مورد استفاده قرار میگیرند.
فریونها جزو اولین گروه از مواد تحت كنترل پروتكل مونترال هستند كه طبق برنامه زمانبندی پروتكل، تولید و مصرف آنها به استثنای برخی موارد ضروری در كشورهای توسعه یافته تا پایان سال ۱۹۹۵ میلادی بهطور كامل متوقف شده است.
این در حالی است كه مقررات پروتكل مونترال به كشورهای در حال توسعه یا آن دسته از كشورهایی كه متوسط سرانه مصرف فریونها در آنها كمتر از ۳۰۰ گرم است، تا پایان سال ۲۰۰۹ میلادی فرصت میدهد تا كل مصرف و تولید فریون خود را به استثنای برخی موارد ضروری كه باید به تایید و تصویب كمیته اجرایی پروتكل برسند به صفر برسانند.
بررسی روند مصرف فریونها در كشورهای جهان نشانگر كاهش قابل توجه این مواد در طول سالهای اخیر است. مصرف فریونها در ایران طی سال ۲۰۰۵ میلادی با كاهشی حدود ۵۲ درصد نسبت به میانگین سالهای ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ به ۲۲۲۱ تن رسیده است. اجرای برنامههای پروتكل مونترال در كشور در طول یك دهه گذشته عامل اصلی در كاهش مصرف این مواد بوده است، بهطوریكه انتظار میرود با اجرای موثر برنامههای پیشبینی شده مصرف فریونها تا پایان سال ۲۰۰۹ میلادی به صفر برسد.
حمیدهسادات هاشمی | |
اخبار 
فروش فصل نامه نپر شماره 3 پاییز 88 انچه در این شماره می خوانید :* بخش علمی منشاء هندسه اثر پروانه ....
انجمن علمی پژوهشی ریاضی دانشگاه پیام نور مشهد در راستای تقویت بنیه علمی دانشجویان ورودی 88 کلای های ....
معرفی انجمن ریاضی دانشگاه پیام نور مشهد و نهمین شورای مرکزی انجمن ریاضی توضیحات در ادامه مطلب. ....
طرح گردش کتاب با توجه به عنایت ویژه ای که نسبت به دانشجویان دیده شده تا با افزایش قیمت ، در استفاده ....
به نام آنکه هستی نام از او یافت فلک جنبش زمین آرام ازو یافتگه از خاکی چو گل رنگی ب ....
انجمنعلمی زیستشناسی باهمکاری گروه آموزشی زیستشناسی برگزارمیکند: > زمان حرکت: شنبه 22 اسفند ....
مرد جوانی، از دانشكده فارغ التحصيل شد . ماهها بود كه ماشين اسپرت زيبايی، پشت شيشههای يك نمايشگاه به ....
داستان کریسمس در داستان زیر مسئله ای در شیمی تجزیه کمی ، به شکل اسرارآمیزی توسط آقای هلمز و دکتر ....
لوازم آرايشي و مواد محافظت كننده پوست لوازم آرايشي و مواد محافظت كننده پوست بخشي از عادات نظافتي و ....
ترکیبات شیمیایی عسل ترکیبات شیمیایی عسل متنوع و پیچیده است . ترکیب عسل هایی که منشا گیاهی دارند فرق ....
....
