سونامي چگونه به وجود ميآيد؟
سونامي چگونه به وجود ميآيد؟
كلمه سونامي (tsunami) از كلمات ژاپني tsu (بندر) و nami (امواج) تشكيل شده است. سونامي موج يا رشتهاي از امواج است كه در اقيانوس به دنبال زلزله هاي دريايي بوجود ميآيد.
اين امواج ممكن است صدها كيلومتر پهنا داشته باشد و هنگام رسيدن به ساحل به ارتفاع آن به 10.5 برسد.اين "ديوارهاي آب" با سرعتي تندتر از يك هواپيماي جت پهنه اقيانوس را ميپبمايند،به ساحل كوبيده ميشوند و تخريب وسيعي را باعث ميشوند.
براي درك سونامي بايد ساختمان موج را شناخت. امواج معمولي ما در كنار ساحل دريا يا در حوضچههاي آب ميبينيم، از يك ستيغ(بالاترين نقطه موج) (crest)و يك ناوه (پايينترين نقطه موج)(trough)تشكيل ميشوند.
امواج را به دو طريق اندازه ميگيرند:
*ارتفاع موج (wave heigth):فاصله بين ستيغ و ناوه.
*طول موج(wave length): فاصله افقي بين ستيغ دو موج متوالي.
بسامد يا فركانس امواج بر حسب زماني كف طول ميكشد تا دو موج متوالي از يك نقطه بگذرند – كه به آن دوره موج ميگويند- اندازهگيري ميشود.
هم سوناميها و هم امواج معمولي داراي اين بخشها هستند و به طريق مشابهي اندازهگيري ميشوند. اما تفاوتهاي زيادي ميان آن دو از لحاظ اندازه، سرعت، و منشا وجود دارد:
خصوصيت موج
موج ناشي از باد
موج سونامي
سرعت موج 8 تا 100 كيلومتر در ساعت 800 تا 1000 كيلومتر در ساعت
دوره موج 5 تا 20 ثانيه 10 دقيقه تا 2 ساعت
طول موج 100 تا 200 متر 100 تا 200 كيلومتر
امواج در اقيانوسها به علل مختلفي مانند فعاليتهاي زيرآبي، فشار جوي، و كشش جاذبه رخ ميدهند، اما شايعترين علت آنها باد است.
باد منبع انرژي موج حاصل است و اندازه سرعت باد به قدرت باد وابسته است. نكته مهمي كه بايد به خاطر داشت اين است كه امواج نشاندهنده حركت آب نيستند، بلكه حركت انرژي از طريق آب را نشان ميدهند.
تولد سونامي
شايعترين علت سوناميها زلزلههاي زيردريايي هستند. براي اينك بدانيم اين زلزلهها گونه رخ ميدهند، بايد "تكتونيك صفحهاي" را بشناسيم.
نظريه تكتونيك صفحهاي بين مي كند كه ليتوسفر يا بخش فوقاني كره زمين از چندين صفحه عظيم تشكيل شده است. اين صفحات قارهها و كف درياها را ميسازند.
اين صفحات بر روي يك لايه زيرين چسبناك نيمهجامد به نام آستنوسفر قرار دارند. يك پاي سيب بريدهشده را در نظر بگيريد، قشر بيروني كيك ليتوسفر و بخش داخلي داغ پركننده آن آستنوسفر است.
اين صفحات مدواما روي كره زمين با سرعتي در حد 2.5 تا 5 سانتيمتر در سال در حال حركتند.
اين حركت بيش از همه در طول خطوط گسل( خط برش كيك را در نظر بگيريد) رخ ميدهد. حركت اين صفحات باعث بروز زلزلهها و آتشفشانها ميشود كه در كف اقيانوس ها هم ممكن است رخ دهند و دو منشا احتمالي سونامي هستند.
هنگامي كه دو صفحه د ر ناحيهاي كه مرز صفحهاي ناميده ميشود در تلاقي با يكديگر قرار مي گيرند، صفحه سنگينتر به زير صفحه سبكتر مِيلغزد. اين پديده را لغزش به پايين(subduction) مينامند. بروز پديده لغزش به پايين زيرآبي اغلب جاگذاريهاي فراواني به شكل گودالهاي عميق اقيانوسي در كف دريا ايجاد ميكند.
در برخي مواردهنگام بروز اين پديده بخشي از كف دريا كه به صفحه سبكتر متصل است ممكن است به علت فشار صفحه به زيررونده ناگهان به سمت بالا جابجا شود. نتيجه اين وضعيت بروز زلزله است. كانون زلزله نقطهاي درون زمين است كه براي اولين بار شكست در آن رخ ميدهد، صخره ميشكنند و اولين امواج لرزهاي بوجود ميآيند.
اپيسنتر يا مركز سطحي زلزله نقطهاي از سطح درياست كه مستقيما روي كانون زلزله قرار دارد.
هنگامي كه اين قطعه از صفحه به بالا ميپرد، ميليونها تن صخره با نيرويي عظيم به بالا فرستاده ميشوند، انرژي اين نيرو به آب منتقل ميشود.اين انرژي آب را به بالاتر از سطح معمول دريا ميراند.به اين ترتيب سونامي زاده ميشود.
ديناميك سونامي
هنگامي كه آب به سمت بالا رانده ميشود، جاذبه بر روي آن عمل ميكند، وانرژي را به طور افقي به موازات سطح آب هدايت ميكند. سپس انرژي از ميان اعماق آب از مركز اوليه جنبش به اطراف گسترش مييابد.
نيروي عظيمي كه بوسيله جنبش لرزهاي ايجاد ميشود سرعت باورنكردني سوناي را ايجاد ميكند.
سرعت واقعي سونامي با اندازهگيري عمق آب در نقطهايي كه سونامي از آن ميگذرد، محاسبه ميشود.اين سرعت مساوي ريشه دوم حاصلضرب شتاب جاذبه در ميزان عمق آب است.
توانايي سونامي براي حفظ سرعتش مستقيما نحت تاثير عمق آب قرار دارد.سونامي درآبهاي عميقتر سريعتر حركت ميكند و در ابهاي كمعمقتر سرعتش كند ميشود.
بنابراين برخلاف امواج معمولي، انرژي راننده سونامي نه روي سطح آب بلكه از ميان آب حركت ميكند. ارتفاع سونامي معمولا تا هنگامي كه به كنار ساحل برسد بيش از يك متر نيست و معمولا قابل تشخيص نيست.
برخورد سونامي به ساحل
هنگامي كه سونامي به ساحل ميرسد، به شكل آشناي مرگبارش بدل ميشود.هنگامي كه سونامي به خشكي ميرسد، به آب كم عمق كنار ساحل ضربه ميزند.آب كم عمق و خشكي ساحلي باعث متراكمشدن انرژي ميشود كه آب منتقل ميكند.اين امر تغييرشكل سونامي را آغاز ميكند.
توپوگرافي كف دريا در اين محل و شكل ساحل بر ظاهر و رفتار سونامي تاثير ميگذارد.
همچنانكه سرعت موج كاهش مييابد، ارتفاع آن به طور قابلتوجهي بالا مي رود- انرژي متراكمشده آب را به سمت بالا ميراند.
سرعت يك سونامي معمول كه به خشكي نزديك مي شود تا 50 كيلومتر در ساعت كاهش مييابد، و در مقابل ارتفاع آن تا 30 متر بالاي سطح دريا ميرسد. با افزايش ارتفاع موج حين اين فرآيند طول موج به شدت كاهش مييايد.( فشرده شدن يك آكاردئون را در نظر بگيريد.)
شاهدي كه در كنار ساحل قرار دارد، بالا و پايينرفتن شديد آب را هنگامي كه سونامي قريبالوقوع است، مشاهده خواهد كرد.به دنبال آن ناوه واقعي سونامي به ساحل ميرسد. سوناميها اغلب به صورت رشتههايي طغيانهاي قدرتمند و سريع آب و نه به صورت يك موج منفرد غولآسا تظاهر ميكنند.
البته ممكن است يك اُشترك (Bore) كه يك موج عمودي بزرگ است با جبههاي زيروروكننده ظاهر شود.اُشتركها اغلب با طغيانهاي سريع آب دنبال ميشوند، كه به خصوص باعث تخريب ساحل ميشود. پنج تا 90 دقيقه پس از ضربه اوليه ممكن است امواج ديگري به دنبال آيد- قطار موج سونامي، پس از حركت به صورت رشتهاي از امواج در فواصلي طولاني، خود را به ساحل مي كوبد.
سونامي به خصوص اگر بدون هشدار قبلي به ساحلي برخورد كند، تلفات بسياري به بار ميآورد، و خط ساحلي با خاك يكسان ميكند و همه چيز را با خود به دريا ميكشاند.
منطقهاي كه در معرض بيشترين خطر تخريب قرار دارند، نواحي در حد فاصل 1.6 كيلومتري خط ساحلي، به خاطر طغيان آب و آوار پراكندهشده، و با ارتفاع كمتر از 15 متر از سطح دريا به خاطر ارتفاع امواج ضربهزننده است.
سونامي حتي ميتواند به علت خصوصيات متفاوت بستر دريا و ساحل به پناهگاههاي دور از ساحل هم برسد. براي مثال يك منطقه حفاظتشده ساحلي با ورودي باريك يك مسير "شيپوري" ايجاد ميكند، كه باعث تشديد قدرت مخرب امواج ميشود. يا كانال رودخانهاي راه را براي نفوذ بيشتر سونامي به مناطق داخليتر ميگشايد.
تا زماني كه يك سونامي به ساحل برخورد نكند، مشكل است نحوه تعامل آن را با خشكي پيشبيني كرد.
لینک منبع :
http://www.articles.ir/article2752.aspx
مقالات 
فروش فصل نامه نپر شماره 3 پاییز 88 انچه در این شماره می خوانید :* بخش علمی منشاء هندسه اثر پروانه ....
انجمن علمی پژوهشی ریاضی دانشگاه پیام نور مشهد در راستای تقویت بنیه علمی دانشجویان ورودی 88 کلای های ....
معرفی انجمن ریاضی دانشگاه پیام نور مشهد و نهمین شورای مرکزی انجمن ریاضی توضیحات در ادامه مطلب. ....
طرح گردش کتاب با توجه به عنایت ویژه ای که نسبت به دانشجویان دیده شده تا با افزایش قیمت ، در استفاده ....
به نام آنکه هستی نام از او یافت فلک جنبش زمین آرام ازو یافتگه از خاکی چو گل رنگی ب ....
انجمنعلمی زیستشناسی باهمکاری گروه آموزشی زیستشناسی برگزارمیکند: > زمان حرکت: شنبه 22 اسفند ....
مرد جوانی، از دانشكده فارغ التحصيل شد . ماهها بود كه ماشين اسپرت زيبايی، پشت شيشههای يك نمايشگاه به ....
داستان کریسمس در داستان زیر مسئله ای در شیمی تجزیه کمی ، به شکل اسرارآمیزی توسط آقای هلمز و دکتر ....
لوازم آرايشي و مواد محافظت كننده پوست لوازم آرايشي و مواد محافظت كننده پوست بخشي از عادات نظافتي و ....
ترکیبات شیمیایی عسل ترکیبات شیمیایی عسل متنوع و پیچیده است . ترکیب عسل هایی که منشا گیاهی دارند فرق ....
....